Mustafa Kemal ATATÜRK’ü Samsun’a Kim Gönderdi?

Atatürk'ü Samsun'a Kim Gönderdi?

Türkiye Cumhuriyeti Devletinin, Türk Kurtuluş Savaşı sonucu kurulmasında, yazılan ve yayımlanan tarih anlayışlarında, Halaskar Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ün kim tarafından ve ne amaçla Samsun’a gönderildiği her zaman için büyük önem taşımıştır. Atatürk’ün Samsun’a gönderilmesi ile ilgili daha önce “Sultan Vahdettin Hain Mi?” konusunda yayımladığımız 6 Sayılık Makale Serisinde de çeşitli bilgiler verilmiş olup, bu kısa yazıtta büyük ölçüde isimlere, bağlantılara ve kalıplaşmış görüş farklılıklarına değinerek, önceki yazıtlardan alınan destekle sonraki yazıtlara bir temel oluşturacağız.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a Çıkışı İle İlgili Üç Farklı Görüngü

  • Bu görüngülerin ilki, Mustafa Kemal’in Samsun’a Sultan Vahdettin tarafından gönderildiği yönündedir. İngilizlerden gizlice ve onlara karşı hareket eden Padişah, zoraki bir biçimde Sadrazam yaptığı Damat Ferit’i de kullanarak, Mustafa Kemal’i Samsun’a, Türk Çetelerinin elindeki silahları toplayıp, katliam yapan Pontus Rum Çetelerine destek olmak için değil, aksine Türk Çetelerini bir orduya dönüştürerek Caik’ten tüm Anadolu’ya yayılan bir umut ve diriliş ışığı olarak göndermiştir. Ancak savaşın kazanılması sonrasında, Cumhuriyetin ilan edilmesi gerekmiş ve Sultan Vahdettin de yaşamı boyunca Mustafa Kemal’i sevmiş ve taktir etmiş birisi olarak, Türk Ulusunu kutlu kurtuluş yolculuğunda uğurlayarak, (bir İngiliz zırhlısıyla, İngiliz müstemlekesine) ülkesinden ayrılmak kaydıyla gitmiştir.
  • İkinci bir tür görüngüye göreyse, Mustafa Kemal, Samsun’a çıkmak için Sultan Vahdettin’i ve gene onun gibi vatansever olan Damat Ferit’i kandırmıştır, bunu yapması için kendisini örgütleyenler ise İngilizler olmuştur. İngilizlerin ise amacı en başından beri Anadolu toprakları tam olarak değildir. Onların en büyük amacı, Hilafeti kaldırmaktır (her ne kadar kendileri pek çok Arap Şeyhini, özellikle de Seyit Soyundan gelen Şerifleri, Halife ilan etmiş olsa da). Böylece savaş sırasında Mustafa Kemal ile savaşıyormuş gibi yaparak onun önünü açmışlar, Sultan Vahdettin’i ise pençelerine alarak yanlızlaştırmışlar, savaş bittiğinde ise amaçlarına ulaşıp Sultan Vahdettin’i İtalya’ya terk etmişler, Mustafa Kemal ile de sadece 100 yıl sürecek bir anlaşma olan Lozan’ı imzalamışlardır.

Ermeni ve Rum Patrikleri

  • Üçüncü görüngüye göreyse, Mustafa Kemal Atatürk “1919’un Mayısının 19. günü Samsun’a ayak basmıştır.” Bu kutlu tümceyi yaratan olaylar dizisi ise İngilizlerin planlamaları veya Sultanların, Sadrazamların dileklerine göre yaşanmamış, geri bırakılmış bir ülkenin sömürülen halkının bir çocuğu olan Mustafa Kemal’in küçüklüğünden beri kendisini Türk özekinine ve yapısına, aklın ve bilimin ışığında yetiştiren emeklerine göre yaşanmıştır. Mustafa Kemal, ilk önce Adana’da, Ahmet İzzet Paşa’ya telgraf çekerek Mondoros Mütarekesine karşı çıkmış, İstanbul’a geldiğinde de mebusları örgütlemiş, başaramamış, ardından Ahmet İzzet Paşa hükümetinde görev almayı denemiş, Damat Ferit Paşa hükümetinin güvenoyu almasına engel olmak istemiş ancak gene başaramamıştır. Adana ve çevresinde, ileride Güney Cephesinde kullanılacak cephane depoları ve diriliş, menzil teşkilatları kurarak zaten niyetini önceden belli eden Mustafa Kemal’in Halaskar Gazi olma sürecindeki yaşadıkları ve bu bağlamda da Samsun’a neden ve kimce gönderildiği de Sultan Vahdettin Han Hain Mi yazıt dizisinde, Kurtuluş Savaşı sırasında Sultan Vahdettin’in Anadoluya geçirilmek istenmesi veya Yusuf Kemal Tengirşek gibi delgelerimizin soyularak, önemli belgelerinin gene Sultan tarafından İngilizlere verilmesi, Anzavur Ayaklanması, Hilafet Ordusu gibi pek çok olay, öge ve etken ile Sultanın da çocukluğunun ve yaşam geçmişinin göz önüne alınmasıyla aktarılmıştır.

Mustafa Kemal Atatürk'ü Kim Samsun'a Gönderdi?

  • Bu yazı serisinde ise, bu üç görüngü arasındaki farkları veya Mevlanzade Rıfat gibi çeşitli kuram yazarlarına, John Godolphin Bennet gibi İngiliz Ulusçuluğuna gönül vermiş işkenceci ve vakt-i zamanında Manastırlı Deli Ömer’in suikast denemesiyle sakat kalmış subayların 1962’lerde yayınlanmış hatıralarına, Kemal Tahirlere veya Rıza Nurlar’a aıtfta bulunmayacağız. Küçük küçük örülen yazıtlar dizisinden birisi olan bu ögede, yalnızca Kemal Paşa’nın Samsun serüvenine açılan yolda, emeği geçenlerin adlarını anacak ve aklın nesnel sorgulamasının tüm bu ayrıntılar olmaksızın da üç görüngüden hangisinin gerçeğe en yakın olduğunu bulmasını temenni edeceğiz.

Mustafa Kemal Atatürk’ü Samsun’a Kim Gönderdi?

Haliç’te İngiliz zırhlıları, Beyazıt’ta Hindistanlı İngiliz Askerleri ve her yanda Yunan Bayrakları asılıyken, ülkenin her yerinde azınlıklar çete kurmuş, yüzlerce yıldır tahtından etmeyi bekledikleri Türklere saldırırken, Damat Ferit Paşa ile Mustafa Kemal, Sir Andrew Ryan‘ın The Last of the Dragomans ya da Gootthard Jaeckhe’nin Kurtuluş Savaşı ve İngiliz Belgeleri adlı yapıtlarına göre İstanbul’da lokantalarda yemekler yemektedir. Peki, birbirine böylesine karşıt ve düşman bu iki kişiyi, yan yana getiren nedenler nelerdi?

Yüzbaşı Bennet Kimdir?
1962 yılında hatıralarını yayınlayan, işkenceci ve Atatürk’e suikast düzenleyen, aynı zamanda Bandırma Vapuruna vize veren Yüzbaşı Bennet.

Şubat, 1919’da Şişli’de günümüzde Atatürk müzesi olan ve sık sık İngilizlerce ve İtalyanlarca basılan, Zübeyde Anne’nin daha sonraları felç geçirmesine neden olacak o buhranlı ve daracalı apartmanda (Atatürk’ün İstanbul’da Mevhibe Celaleddin gibi Osmanlı Prenseslerinin gizmenlik, casusluk yaptığı günlerini okumak için eski yazıtlarımıza bakabilirsiniz.), Mustafa Kemal gizlice bazı görüşmeler yapmaktadır. Örneğin, Yüzbaşı H.A.D Hoyband, İngiliz Askeri İstihbarat Başkanlığına, 2006-130 sayılı sungusunda (raporunda) 28 Şubat 1919 günü şöyle demektedir;

“Mustafa Kemal Paşa, Yaveri Cevat Abbas, Fevzi Paşa, Kazım Karabekir, İsmet Bey bir örgütlenme içindedirler.” Bu cümlelerin ardından ise Padişah tarafından bu adların sürgün edilmesi istenir. İngiliz Belgelerinde Atatürk adlı yapıtın yazarı Bilal Nadir Şimşir, Mustafa Kemal’in, İstanbul’da bir başarı elde edilemeyeceğini anladığını ve tüm yönetke (politika) denemelerinin başarısız olması sonrası da tek çarenin Anadolu’da olduğunu belirttiğini de az önceki sunguya koşut biçimde aktarır.

Cevat Çobanlı, Kazım İnanç, Fahrettin Altay, Şükrü Naili Gökberk
Cevat Çobanlı, Kazım İnanç, Fahrettin Altay, Şükrü Naili Gökberk ve pek çok Kahramanımız…

Tıpkı Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkarken adını andığımız John Godolphin Bennet‘ten vize almış olduğu gibi (işgal döneminde nereden nereye gidilirse gidilsin muhakkak İngiliz vizesi, çıkış belgesi, pasaport gerekmekteydi) 12 Nisan 1919 tarihinde de Gülcemal Vapuruyla, İstanbul’dan Erzurum’daki 15. Kolordu Komutanlığına atanmak üzere yola çıkan Kazım Karabekir de aynı biçimde bir İngiliz vizesiyle, Trabzon Limanına yola çıkmıştı.

Bu sırada Halaskar Gazi Mustafa Kemal de Anadoluya geçme düşüncesini uygulamak için çeşitli yollar arar. Bu bağlamda, İçişleri Bakanı Mehmet Ali Paşa‘nın kullanılabileceğini görür. Mehmet Ali Paşa’nın kızı aynı zamanda Ali Fuat Cebesoy‘un kardeşiyle evlidir. İsmail Fazıl Paşa ise aynı zamanda Mustafa Kemal’i çocukluğundan tanıyan, seven ve kendi evinde oğlunun sınıf arkadaşı olduğu için ağırlamış bir başka subaydır. Peki İsmail Fazıl Paşa kimdir? Ali Fuat Cebesoy’un babası… Damat Ferit‘e ise Mustafa Kemal’in Anadoluya gönderilmesi için teklifte bulunan kişi İçişleri Bakanı Adil Bey olmuştur. Böylece, bu bağlantıların yol açtığı olay dizisini görmek çok zor değildir.

John Godolphin Bennet ve Hatıratı
Yüzbaşı Bennet’in yıllar sonra yayımladığı hatıratından bir karedir.

Ardından, Mustafa Kemal’i Çanakkale’den tanıyan meşhur Cevat Paşa, yani Cevat Çobanlı (Savaş Bakanı olmasına sadece bir kaç gün vardır), Mustafa Kemal ve Damat Ferit, İstanbul’un ünlü restorantı Cercle d’Orient’te yemek yerler. Bu sırada, Fevzi Paşa da İngiliz ögeleriyle gerçekleştirdiği görüşmelerde, Mustafa Kemal’in hem İttihatçılara, Enver’e hem de Almanlara uzak birisi olduğunu belirtmektedir. Yemekler sonrası da Mustafa Kemal, Damat Ferit’in güvenini kazanmıştır. Ardından o andaki Savaş Bakanı Şakir Paşa’ya gereken emir verilir, Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olur, daha da önemlisi Şakir Paşa da bir Türk Milliyetçisidir. Mustafa Kemal, olağan koşullarda sivillere bile emredebilecek yetkilerle donatılmayacakken, Şakir Paşa ile görüşen Mustafa Kemal, kendisinden bu yetkileri, biraz da “Başınıza iş açmayacağım” vaatleriyle yaşlı Savaş Bakanını ikna ederek almıştır. Görev ve yetkilerin hazırlanmasında ayrıca Savaş Bakanlığı İkinci Reisi Kazım İnanç‘ın da katkıları olmuştur.

Bütün bu süreçte, Mustafa Kemal’in Damat Ferit tarafından yeniden çağrılmasını, Vahdettin ile son kez görüştürülmesini, İngilizlerin soruşturmalarını ve raporlamalarını ise bu yazıda koymuyor ancak daha önceki yazıtlarımıza göz atmanızı diliyoruz veya sonrakileri beklemenizi…

Büyük Taaruz'dan Askerlerimiz
Büyük Taaruz’dan bir karedir.

Kazım İnanç Paşa tarafından belirlenen görev yetkileri yanı sıra, Deniz Bakanlığına yazılan bir yazıda, Mustafa Kemal için iki gambot ve bir motorbot istenmiştir. Mustafa Kemal kendi yetki ve yönerge biçimini ise Harbiye Nezareti Müsteşarı Albay İsmet Bey’den öğrenmiştir. Dikkat ile incelenirse bu adların tamamının, Türk Milliyetçisi olduğu, Türk Milliyetçisi olmayanların ise Manda ve Himaye-Hilafet karması görüşlerle harmanlanmış bile olsa 1919 yılının Nisan-Mayıs aylarında, İngiliz karşıtı tüm çabalara açık olduğu görülecektir.

Aradan bir yıl geçer ve 1920 Nisan-Mayıs aylarında, Kazım İnanç Paşa Anadolu’ya geçerek Milliyetçilere katılır. Cevat Paşa ise 16 Mart 1920 yani İstanbul’un işgal edildiği gün (Manastırlı Hamdi Bey, aracılığıyla anlattığımız İstanbul’un İşgali konulu yazıdımızı okuyabilirsiniz.), İngilizlerce Malta’ya sürgün edilir ve daha sonra da geri gelerek 1922 yılında Elcezire Cephesine Komutan olarak atanır. Halaskar Gazi Mustafa Kemal, şüphe çekmemek için Vahdettin ve Damat Ferit ile 16 Mayıs 1919 gününe kadar sıcak ilişkiler kurmuş ve 16 Mayıs günü de Padişahın Cuma Selamlığına katılmıştı.

Atatürk'ün 30 Ağustos Zaferi
Mustafa Kemal ATATÜRKün 30 Ağustos gününden bir görüntüsü.

Mustafa Kemal’in bütün bu çevre ilişkileriyle ve yönetke derinliğiyle yürüttüğü süreç 19 Mayıs 1919 günü tamamlanır. Çanakkale’den Katma Zaferine kadar 1. Dünya Paylaşım Savaşının her anında karşılarında durmuş ve Conkbayırı’nda Mayıs 1915’te 3 İngiliz Generali öldürmüş Mustafa Kemal’in Samsun’a böyle yetkilerle gönderilmesi, 1919 Mayıs’ında ayrı bir aymazlığın göstergesidir ki 19 Mayıs 1919 günü ilk uyanan kişi, Samsun’daki Rum-Ermeni çetelerinin örgütleyiciliğini Merzifon Amerikan Koleji gibi kuruluşların da etkisiyle ve desteğiyle yürüten Karadeniz İşgal Orduları Komutanı Milne adına Tuğgeneral Duncan, Mustafa Kemal’in neden Samsun’a gönderildiğini anlayamadıklarını ve geri çağrılması gerektiğini yazar. 6 Haziran günü bir başka yazıyla, Savaş Bakanı Şevket Turgut Paşa’dan Mustafa Kemal’in tekrar çağrılması istenir. 23 Haziran günü ise Amiral Calthorpe, Dışişleri Bakanı Lord Curzon‘a baskı yaparak Mustafa Kemal’in tekrar geri çağrılması için baskı yapmasını ister.

İsmail Fazıl Paşa Türbesi ve Augustus Mabedi
Ankara’da 1950 yılında çekilmiş İsmail Fazıl Paşa Türbesi ve Augustus Mabedi

Böylece, Sultan Vahdettin Hain Mi makalelerimizde neden İstanbul Hükümetinin sürekli Kuva-i Milliyecileri kötülediğini ve aralıksızca Mustafa Kemal’in İstanbul’u oyalarken direnişi örgütlediğini, İngilizlerin ise tüm bu durum içerisinde karşı saldırılara “meşru görünme çabasıyla” kalkıştığını daha iyi görebilirsiniz.

Kurtuluş Savaşı’nın başlangıç aşamasının sonrasındaki Destan herkesçe bilinmektedir. Yazıdın son kısmı için bir sonuç yazmamızdansa okuyucu, önceki yazıtlarımızı okuyarak ilgili sorulara yetkin yanıtlar edinebilecektir. Nesnel aklın soracağı nesnel sorular, yalnızca bu bilgiler ışığında bile, Atatürk’ü Samsun’a Kim Gönderdi sorusuna verilen üç yanıt görüngüsünün en usçu olanını kolayca bulabilecektir.

Sultan Vahdettin Hain Mi” yazı dizisinin tamamına erişmek için tıklayınız.

Politik Deli
7 Kasım 2018

Kaynak Alınan Betikler:
Bilal Nadir Şimşir – İngiliz Belgelerinde Atatürk
Kazım Karabekir – İstiklal Harbimizin Esasları
Mustafa Kemal ATATÜRK – Nutuk
Ali Fuat Cebesoy – Milli Mücadele Hatıraları, Sınıf Arkadaşım Atatürk
Gootthard Jaesckhe – Kurtuluş Savaşı İle İlgili İngiliz Belgeleri
Sir Andrew Ryan – The Last of the Dragomans
John Godolphin Bennet – Witness: The Story of a Search
Osman Pamukoğlu – Başdöndürenler
Uğur Mumcu – Uyan Ey Gazi Kemal

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*